باغ شاهزاده ماهان



مقدمه
باغ شاهزاده ماهان یا باغ شازده یکی از باغ‌های تاریخی ایران به شمار می‌رود. این باغ در حدود ۲ کیلومتری شهر ماهان و در نزدیکی شهر کرمان و در دامنه کوه‌های تیگران جای گرفته و مربوط به پایان دوره قاجاریه است. این باغ جزو باغ‌های طبقاتی ایران محسوب می‌شود که تلفیقی از زیبایی و اصالت ایرانی که با همنوایی آب و باغ و معماری چشم‌نواز به بهشتی در استان کرمان می‌ماند.
 

تاریخچه باغ شاهزاده ماهان
باغ شاهزاده ماهان در عصر قاجار در دوران یازده ساله فرمانروایی عبدالحمید میرزا ناصر الدوله (۱۲۹۸ تا ۱۳۰۹ ه . ق) احداث گردیده كه با مرگ وی ساخت باغ ناتمام مانده است ، گفته می‌شود وقتی خبر مرگ ناگهانی حاکم را به ماهان می‌برند، بنّایی که مشغول تکمیل سردر ساختمان بود تغار گچی را که در دست داشته محکم به دیوار کوبیده و کار را رها کرده و فرار کرده است. به همین علت جاهای خالی کاشی‌ها را بر سردر ورودی می‌توان دید.
 

معماری باغ شاهزاده ماهان
شكل اصلی باغ شاهزاده، مستطیلی با نسبت تقریبی چهار به یك است. طول كلی داخل باغ ٤٠٧ متر و عرض آن ١٢٢ متر است. تقسیم‌بندی كلی باغ به‌ صورت یك محور طولی و دو كانون (محوطه بنای اصلی باغ در قسمت بالا و محوطه ورودی در قسمت پایین) قابل‌ تشخیص است. محورهای فرعی به‌ صورت افقی و عمود بر محور اصلی در مرز اختلاف سطح‌ها، كرت‌ها را كه شمار آن‌ها در هر طرف هشت عدد است، به وجود آورده‌اندبناهای باغ به سه دسته كوشك اصلی یعنی سكونت‌گاه دائمی ‌و یا فصلی مالك كه در انتهای فوقانی باغ قرار دارد. سر در خانه به‌ صورت بنایی خطی در بخش  ورودی باغ قرار دارد و در دو طبقه بنا شده است. و طبقه بالایی این بنا که دارای اتاق‌هایی است كه برای زندگی و پذیرایی پیش‌بینی‌ شده‌اند.
آب، منبع حیات‌بخش این باغ، از بخش فوقانی باغ تامین می شود. نهر آبی كه وارد باغ می‌شود در جهت طولی به‌گونه‌ای توزیع می‌گردد كه علاوه بر آبیاری كرت‌ها و مسیرها با استفاده از شیب تند زمین (كه از شرایط اولیه باغ تخت‌ها است) روی محور اصلی و میانی باغ به‌ صورت نهری وسیع، آبشره‌ها و آبشارها به عنصر اصلی كیفیت‌بخش باغ مبدل شده است. در دو انتهای محور اصلی، یعنی در برابر اولین تخت (كه بنای اصلی روی آن قرار دارد)  و ورودی باغ، دو حوض طراحی شده كه سطح وسیع آب، صدا و جهش آب به مطبوعیت باغ می‌افزاید.

 

تزئینات باغ شاهزاده ماهان
به محض ورود به باغ آنچه که بیش از هر چیز به چشم میخورد ، جریان آب است که حیات را برای درختان آن ممکن می‌سازد. آب موجود در باغ شاهزاده از قنات و رودخانه تیگران که از برف های ارتفاعات کوه جوپار سرچشمه می‌گیرد، از مرتفع‌ترین قسمت باغ، وارد آن می شود و در سیستم توزیع و نظام آبیاری شگفت‌انگیزی جریان می‌یابد تا درختان متنوع و سر به فلک کشیده را سیراب کند. از دیگر جذابیت‌های باغ شاهزاده ماهان وجود آبشارها و فواره های زیبای آنجاست که این فواره‌ها بسیار هوشمندانه ساخته شدند و تنها بر اساس اختلاف ارتفاع، به کارگیری شیب و بدون استفاده از هیچ نیروی دیگری، فعال هستند. در این سیستم از خمره‌هایی استفاده شده که در نتیجه اتصال به یکدیگر می‌توانند مانند لوله‌ های ساختمان ایفای نقش کنند. آب جاری در باغ در داخل این خمره‌ها جریان می‌یابد تا اینکه به یکی از خمره هایی که نقش زانو را در سیستم های لوله کشی امروزی دارد، می رسد و از آنجا به بیرون فوران می‌کند. رقص فواره ها در میان باغ شاهزاده از دیدنی ترین و شگفت انگیزترین قسمت های این باغ است که می‌توان آنها را در زمره زیباترین فواره های باغ های ایرانی به شمار آورد. باغ شاهزاده ماهان مجموعه‌ای از بناها را در خود جای داده است که در کنار یکدیگر نمایشی از شکوه معماری ایرانی را به راه انداخته اند. در این بنا علاوه بر سردر، قسمت شاه‌نشین (که اکنون کاربریِ رستوران سنتی دارد) و حمام باغ نیز از جاهای دیدنی ابن باغ هستند.

مشاهده و خرید پازل سه بعدی چوبی باغ شاهزاده ماهان از اینجا ، تولید موسسه فرهنگ و تمدن
 

شگفتی های باغ شاهزاده ماهان
این باغ  علاوه بر این كه باغ سكونتگاه بوده ، برای مراسم پذیرایی نیز از آن استفاده می‌شده است. دو محوطه باز جلوی سردر خانه و بالاخانه با نرده‌های چوبی گویای این مدعاست.  وجود عمارت زعیم باشی در باغ، نشانگر آن است كه باغ علاوه بر مالك اصلی آن كه برای فصل یا فصولی از سال در آنجا اقامت داشته، ساكن دیگری نیز داشته است كه در طول سال، عهده‌دار مراقبت از باغ بوده و به طور دائم در باغ ساكن بوده است. باغ شاهزاده در دوره‌های بعدی به مالكیت اشخاص دیگر در آمد. این باغ  در مسیر عبوری كرمان به  بم و در مسیر جاده ابریشم واقع بوده و همین امر این محل را برای احداث یك باغ اشرافی مناسب می‌ساخته است.
موضوع قابل توجه این است که باغ عمارت بیگلر بیگی (فتح آباد)، باغی مربوط به دوره قاجار است که در ۲۵ کیلومتری شهر کرمان، روستای اختیارآباد واقع شده است. این باغ الگوی احداث باغ شاهزاده ماهان است که مرمت  و باززنده‌سازی این باغ نیز به اتمام رسیده است.
در ۵۰۰ متری شمال باغ، باغ مزار تاریخی دوران صفوی قرار دارد كه به نام باغ مزار چهارسید معروف است. شیب منطقه احداث باغ در حدود ۶.۴ درصد درجهت شمالی – جنوبی در طول محور اصلی باغ است. ورودی اصلی باغ شاهزاده در قسمت شمالی آن قرار دارد كه همزمان با ساخت باغ شكل گرفته است. دو ورودی دیگر در ضلع غربی باغ  برای ورود باغ به قسمت های خدماتی و یك ورودی در جنوب باغ نیز وجود دارد.
جای گرفتن در جاده گذری کرمان به بم و در مسیر جاده کهن ابریشم از عواملی است که این محل را برای احداث یک باغ اشرافی مناسب ساخته است. باغ شاهزاده به گونه‌ای ساخته شده بیشینه دید را از چشم‌اندازهای درونی را بسان زیر فراهم می‌سازد: هنگام ورود، به ویژه در طبقه بالایی سردر خانه بجز نماها و چشم‌اندازهای بیرونی باغ، چشم‌انداز چهارباغ و در جهت وارون بر آن و چشم‌انداز کوه را ممکن می‌سازد. این چشم‌اندازهای دیدنی یعنی دیدن جوش و خروش آب، حوضچه‌ها و آبشارها هر کدام به نوبه خود تأکیدی بر محورهای عمود بر محور اصلی دارند و همراه با با آرایش گیاهی چشم‌اندازهای درونی بی‌مانندی را بدست می‌دهند.
 

سایر مشخصات باغ شاهزاده ماهان
این اثر در تاریخ ۱۴ آبان ۱۳۵۳در فهرست آثار ملی ثبت شده است. در سال ۲۰۱۱  مصادف با 1390 شمسی در نشست سی و پنجم میراث جهانی یونسکو به همراه هشت باغ ایرانی دیگر در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت جهانی رسید. اطلاعات این باغ از طرف یونسکو به ۳۵ زبان ترجمه و در نقشه گردشگری یونسکو قرار گرفته‌است.
 

تخریب ها و مرمت های باغ شاهزاده ماهان
باغ شاهزاده ماهان یک‌بار در سال ۱۳۳۷ (ه.ش) و بار دیگر پس از زلزله سال ۱۳۶۰ (ه.ش) كه در آن آسیب‌هایی دید، مرمت شد.
همچنین سال‌ها قبل طبقه‌ی فوقانی آن تخریب شد و در سال ۱۳۷۰ بر اساس نقشه اولیه، بازسازی آن به انجام رسید.در سال های اخیر نیز سر در ورودي و كف سازي اين بناي تاريخي مرمت شد.

 

باغ شاهزاده ماهان از نگاه گردشگران
" این باغ در کنار باغ‌هایی دیگر در شهرهای ایران در فهرست باغ‌های ایرانی یونسکو جای گرفته است. جریان آب در میان باغ، گل‌ها و بویی که در فضا پیچیده، یادآور توصیفات هزار و یک شب است. "

"پس از رانندگی طولانی در بیابان، اینجا قدم زدیم که حس حضور در بهشتی زمینی را برایمان تداعی می‌کرد."

"ما بیرون باغ، زیر درخت انار ناهار خوردیم و با قنات‌هایی که باغ را تغذیه می‌کنند، آشنا شدیم. باغ شاهزاده نمونه‌ی واقعی باغ ایرانی است. اگر پایین حوضچه‌های پلکانی و فواره‌هایش بایستید، چشم‌انداز زیبا با موقعیت عکاسی فوق‌العاده‌ای خواهید داشت. "
 

کرمان
کرمان یکی از استان‌های جنوب شرقی ایران است که جاذبه‌های گردشگری  بسیاری را دارد که بسیاری از آن‌ها در فهرست آثار ملی ثبت شده است.
همچنین ماهان دیاری خوش آب‌وهوا در جنوب شرقی کرمان است. شهری در دامنه‌ی کوه‌های جوپار و پلور با تابستان هایی معتدل و زمستان هایی سرد که چشمه‌های فراوان باعث آبادانی آن شده است. این شهر دارای باغ‌های فراوان با نوعی طراحی مشهور جهانی است. از جمله باغ شاهزاده که از دیدنی‌ترین جاذبه‌های کرمان به شمار می آید
 

 دیگرجاذبه های گردشگری کرمان
از دیگر جاذبه‌های کرمان می‌توان به مجموعه گنجعلی خان، حمام وکیل، گنبد جبلیه، ارگ بم ،ارگ راین،جنگل پردیسان قائم، باغ فتح آباد، موزه هنرهای معاصر صنعتی،کتابخانه ملی کرمان،آبشارهای سیمک، پیست اسکی سیرچ، گنبد بریان،یخدان مویدی اشاره کرد .
همچنین میتوان به روستای لنگر، مسجد جامع ماهان، بی بی گرامی، تلمبه‌های ریگ ماهان ، عمارت متولی باشی، مقبره شاه نعمت اله ولی، خانه شتر گلو و هفت باغ ازجاذبه های گردشگری ماهان اشاره کرد که هر کدام در نوع خود کم نظیر است

مشاهده و خرید پازل سه بعدی چوبی باغ شاهزاده ماهان از اینجا ، تولید موسسه فرهنگ و تمدن

 

کلید واژه
باغ شاهزاده، باغ شازده، باغ های تاریخی ،جاذبه های گردشگری کرمان، جاذبه های توریستی کرمان، جاذبه های گردشگری ماهان، جاذبه های توریستی ماهان،کرمان،ماهان